آموزش نحوه تهیه صورت های مالی طبق استاندارد های جدید

تهیه صورت های مالی (Financial Statements Preparation) دقیق، شفاف و مطابق با آخرین استانداردهای گزارشگری مالی، نه تنها یک الزام قانونی است، بلکه ستون فقرات اعتماد در بازار سرمایه و تصمیم گیری های مدیریتی محسوب می شود. در دنیای امروز که مرزهای اقتصادی به سرعت در حال جابجایی هستند، شرکت ها بیش از پیش نیازمند آن هستند که گزارش های مالی خود را بر اساس معیارهای بین المللی تنظیم کنند تا قابلیت مقایسه و تحلیل برای ذینفعان جهانی فراهم شود .

این مقاله،راهنمای جامع و گام به گام شما برای درک و اجرای الزامات جدید در فرآیند تهیه صورت های مالی است و به مدیران مالی، حسابرسان و علاقه مندان کمک می کند تا با دقت و حرفه ای گری کامل،گزارش های مالی استاندارد را ارائه دهند.

اهمیت تطابق در تهیه صورت های مالی

در محیط پویای کسب وکار، موفقیت مالی یک سازمان تنها در گرو عملکرد سودآور نیست؛ بلکه به توانایی آن در ارائه تصویری شفاف و قابل اعتماد از وضعیت مالی بستگی دارد . تهیه صورت های مالی که منعکس کننده واقعیت اقتصادی شرکت باشد، از ارکان اصلی این شفافیت است.

استانداردهای جدید گزارشگری مالی،که در بسیاری از کشورها برگرفته از استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی (IFRS) هستند،با هدف ارتقاء کیفیت و یکسان سازی گزارش ها معرفی شده اند . عدم تطابق با این استانداردها می تواند منجر به جریمه های سنگین، کاهش اعتبار و سلب اعتماد سرمایه گذاران شود. بنابراین، آشنایی با اصول و الزامات جدید، ضروری ترین مهارت برای هر متخصص مالی است.

ضرورت تطابق با استانداردهای جدید گزارشگری مالی

استانداردهای جدید، به ویژه در حوزه های پیچیده ای مانند شناسایی درآمد (IFRS 15)، اجاره ها (IFRS 16) و ابزارهای مالی (IFRS 9)، تغییرات ماهوی را در نحوه ثبت،اندازه گیری و افشای اقلام مالی ایجاد کرده اند . این تغییرات، مستلزم بازنگری کامل در فرآیندهای سنتی تهیه صورت های مالی شرکت ها هستند تا اطمینان حاصل شود که نتایج نهایی،نه تنها قانونی،بلکه حاوی اطلاعات مفید و مرتبط برای کاربران است.

استانداردهای گزارشگری مالی چیست؟

استانداردهای گزارشگری مالی مجموعه ای از قواعد،رهنمودها و الزامات فنی هستند که نحوه ثبت،اندازه گیری، ارائه و افشای معاملات و رویدادهای مالی یک شرکت را تعیین می کنند . هدف اصلی این استانداردها،تضمین این است که اطلاعات مالی ارائه شده قابل اتکا،مرتبط و قابل مقایسه باشند .

تعریف استانداردهای گزارشگری مالی

استانداردهای گزارشگری مالی (مانند IFRS یا استانداردهای حسابداری ملی) به عنوان زبان مشترک تجارت شناخته می شوند. این استانداردها چارچوبی فراهم می کنند تا حسابداران بتوانند اطلاعات مالی خام را به گزارش هایی منسجم و قابل فهم برای تصمیم گیرندگان تبدیل کنند.

تفاوت استانداردهای مالی ملی با استانداردهای بین المللی (IFRS)

استانداردهای مالی ملی (مانون قواعد داخلی هر کشور) ممکن است در برخی جزئیات و الزامات افشا، تفاوت هایی با استانداردهای بین المللی (IFRS) داشته باشند . IFRS که توسط هیئت استانداردهای حسابداری بین المللی (IASB) تدوین می شود، بر اصول (Principles-based) تمرکز دارد و هدف آن افزایش یکپارچگی جهانی در گزارشگری مالی است . در مقابل، استانداردهای ملی گاهی بیشتر مبتنی بر قواعد سخت گیرانه (Rules-based) هستند . با این حال،روند غالب در سطح جهان،همگرایی هر چه بیشتر استانداردهای ملی به سمت IFRS است تا قابلیت مقایسه بین المللی افزایش یابد.

دلایل تغییرات و به روزرسانی های استانداردها

بازارهای سرمایه دائماً در حال تحول هستند و مدل های کسب وکار جدید (مانند اقتصاد مبتنی بر فناوری) نیاز به روش های گزارشگری جدید دارند . تغییرات در استانداردهای گزارشگری مالی عمدتاً به دلایل زیر رخ می دهند:

1. انعکاس بهتر واقعیت اقتصادی: استانداردهای جدید تلاش می کنند تا ماهیت اقتصادی معاملات (و نه صرفاً شکل قانونی آن ها) را در صورت های مالی منعکس کنند .
2. کاهش فرصت های مدیریت سود: با افزایش جزئیات و الزامات سخت گیرانه، امکان دستکاری ارقام مالی محدود می شود.
3. افزایش قابلیت مقایسه: تسهیل در ارزیابی عملکرد شرکت هایی که در مناطق جغرافیایی مختلف فعالیت می کنند .

الزامات و ویژگی های کلیدی استانداردهای جدید

استانداردهای جدید گزارشگری مالی بر چند ویژگی کلیدی تأکید دارند:

• تصمیم گیری مبتنی بر اصول: تأکید بر قضاوت حرفه ای حسابدار به جای پیروی کورکورانه از قوانین سفت و سخت.
• ارزش منصفانه (Fair Value): در بسیاری از موارد، دارایی ها و بدهی ها باید به جای بهای تمام شده تاریخی، با ارزش منصفانه اندازه گیری شوند .
• افشای گسترده: حجم و جزئیات اطلاعات افشا شده در یادداشت های توضیحی به شدت افزایش یافته است،به ویژه در مورد ریسک ها و مفروضات مدیریتی.

صورت های مالی چیستند و چه اجزایی دارند؟

تهیه صورت های مالی کامل طبق استانداردهای جدید،مستلزم ارائه چهار صورت مالی اصلی و یادداشت های توضیحی مربوط به آن ها است:

۱ . ترازنامه

ترازنامه یا صورت وضعیت مالی،تصویری لحظه ای از دارایی ها، بدهی ها و حقوق صاحبان سهام شرکت در یک تاریخ معین ارائه می دهد.

تعریف و محتوای ترازنامه

ترازنامه معادله اساسی حسابداری (دارایی = بدهی + حقوق صاحبان سهام) را به تصویر می کشد . استانداردهای جدید بر اهمیت طبقه بندی دارایی ها و بدهی ها به جاری و غیرجاری تأکید دارند و نحوه ارائه برخی اقلام (مانند دارایی های مشهود و نامشهود) باید بر اساس استاندارد مربوطه باشد .

نحوه تنظیم ترازنامه طبق استانداردهای جدید

طبق استانداردها،اقلام ترازنامه باید به گونه ای مرتب شوند که بیشترین شفافیت را برای کاربران فراهم کنند. برای مثال، IFRS توصیه می کند که دارایی ها و بدهی ها بر اساس سررسید (جاری و غیرجاری) ارائه شوند مگر اینکه ارائه بر اساس نقدشوندگی، اطلاعات مرتبط تری ارائه دهد. طبق IFRS 16 (اجاره ها)، دارایی های حق استفاده و بدهی های اجاره ای جدید باید در ترازنامه شناسایی شوند که پیشتر در قالب اجاره های عملیاتی خارج از ترازنامه بودند .

۲ . صورت سود و زیان جامع (Statement of Comprehensive Income)

این صورت،عملکرد مالی شرکت را در طول یک دوره زمانی مشخص نشان می دهد .

تحلیل ساختار و نحوه تهیه صورت سود و زیان

صورت سود و زیان جامع دو بخش اصلی دارد:

1. سود یا زیان دوره: شامل درآمدهای عملیاتی، هزینه های عملیاتی، هزینه های مالی و مالیات.
2. سود یا زیان جامع دیگر (OCI): شامل اقلامی که مستقیماً به حقوق صاحبان سهام منتقل می شوند و در سود یا زیان خالص دوره جاری شناسایی نمی شوند (مانند تعدیلات تجدید ارزیابی دارایی ها یا سود و زیان حاصل از ابزارهای مالی خاص).

تفاوت ها و تطابق ها با استانداردهای جدید

استانداردهای جدید، به ویژه IFRS 15 (درآمد حاصل از قراردادها با مشتریان)، فرآیند شناسایی درآمد را متحول کرده است. شناسایی درآمد اکنون بر اساس انتقال کنترل به مشتری و طی پنج گام مشخص انجام می شود. همچنین،شرکت ها باید هزینه های خود را یا بر اساس ماهیت (مانند دستمزد، استهلاک) و یا بر اساس کارکرد (مانند بهای تمام شده کالای فروش رفته، هزینه های اداری) در صورت سود و زیان افشا کنند .

۳. صورت جریان وجوه نقد (Statement of Cash Flows)

صورت جریان وجوه نقد، ورودی ها و خروجی های نقدی شرکت را در طول دوره مالی، از سه فعالیت اصلی تفکیک می کند.

الزامات و نحوه تهیه صورت جریان وجوه نقد

این صورت،برخلاف ترازنامه و صورت سود و زیان که بر مبنای تعهدی تهیه می شوند، صرفاً بر مبنای نقدی است. این صورت به سه بخش تقسیم می شود:

1. عملیاتی (Operating Activities): وجه نقد حاصل از فعالیت های اصلی مولد درآمد .
2. سرمایه گذاری (Investing Activities): وجه نقد مرتبط با تحصیل یا فروش دارایی های بلندمدت و سرمایه گذاری ها .
3. تأمین مالی (Financing Activities): وجه نقد مرتبط با تغییر در حجم و ترکیب حقوق صاحبان سهام و استقراض ها .

تهیه این صورت می تواند به دو روش مستقیم یا غیرمستقیم انجام شود . استانداردها اگرچه روش مستقیم را ترجیح می دهند (زیرا اطلاعات مفیدتری ارائه می دهد)، اما روش غیرمستقیم (که با تعدیل سود خالص شروع می شود) همچنان رایج است.

تحلیل اهمیت آن در ارزیابی وضعیت مالی شرکت ها

این صورت، حیاتی ترین ابزار برای ارزیابی توانایی شرکت در پرداخت بدهی ها و سرمایه گذاری های آینده است، زیرا سود تعهدی همیشه منعکس کننده نقدینگی واقعی شرکت نیست.

۴. صورت تغییرات در حقوق صاحبان سهام (Statement of Changes in Equity)

این صورت، تغییرات در هر یک از اجزای حقوق صاحبان سهام (مانند سرمایه، اندوخته ها،سود انباشته و سود جامع دیگر) را در طول دوره گزارشگری نشان می دهد.

مفهوم و محتوای صورت تغییرات در حقوق صاحبان سهام

تهیه این صورت،ارتباط دهنده صورت سود و زیان جامع با ترازنامه است. تمام اقلام سود جامع دیگر (OCI) از صورت سود و زیان جامع،به بخش مربوطه در این صورت منتقل می شوند و در نهایت، مانده نهایی حقوق صاحبان سهام به ترازنامه راه پیدا می کند.

نحوه تهیه صورت های مالی طبق استانداردهای جدید

فرآیند تهیه صورت های مالی در محیط استانداردهای جدید، یک چرخه مستمر است که با دقت و توجه به جزئیات فنی همراه است.

جمع آوری و طبقه بندی اطلاعات مالی

گام اول شامل حصول اطمینان از صحت و کامل بودن داده های ورودی است. سیستم های حسابداری باید قادر باشند معاملات را مطابق با الزامات جدید (مثلاً،تفکیک اجزای قراردادها بر اساس IFRS 15) ثبت و طبقه بندی کنند. طبقه بندی صحیح هزینه ها، تفکیک دارایی ها بر اساس هدف و ماهیت آن ها،و مستندسازی تمامی قضاوت های مهم حسابداری در این مرحله حیاتی است.

تنظیم صورت های مالی طبق استانداردهای جدید: مراحل گام به گام

1. انجام تعدیلات استانداردها: ابتدا باید اقلامی را که قبلاً بر اساس اصول قدیمی ثبت شده اند،بر اساس استانداردهای جدید اندازه گیری و تعدیل کنید (مثلاً،محاسبه هزینه های استهلاک دارایی های حق استفاده بر اساس IFRS 16).
2. محاسبه سود و زیان خالص: محاسبه سود خالص بر اساس اصول تعهدی و شناسایی درآمد و هزینه طبق IFRS 15.
3. تهیه صورت سود و زیان جامع: افزودن اقلام سود جامع دیگر (OCI) به سود خالص برای رسیدن به سود جامع دوره .
4. تهیه صورت تغییرات در حقوق صاحبان سهام: به روزرسانی مانده اندوخته ها و سود انباشته با در نظر گرفتن سود جامع و تقسیم سود .
5. تهیه ترازنامه: انتقال مانده های نهایی دارایی ها، بدهی ها و حقوق صاحبان سهام .
6. تهیه صورت جریان وجوه نقد: استفاده از اطلاعات ترازنامه و صورت سود و زیان برای محاسبه جریان های نقدی عملیاتی، سرمایه گذاری و تأمین مالی.
7. تدوین یادداشت های توضیحی (Disclosures): این مرحله که اغلب پیچیده ترین است،شامل افشای تمامی سیاست های حسابداری مهم، قضاوت های مدیریتی،مفروضات کلیدی و جزئیات مربوط به هر یک از اقلام صورت های مالی است.

رعایت الزامات استانداردهای جدید در محاسبات

موفقیت در تهیه صورت های مالی طبق استانداردها، به توانایی در اجرای صحیح روش های اندازه گیری استانداردها بستگی دارد. به عنوان مثال:

• IFRS 9 (ابزارهای مالی): نیازمند مدل سازی پیچیده برای محاسبه زیان اعتباری مورد انتظار (Expected Credit Loss – ECL) برای مطالبات است .
• IFRS 15 (درآمد): ممکن است نیازمند تخصیص قیمت معاملات به تعهدات عملکردی مختلف باشد.
• IFRS 16 (اجاره ها): مستلزم محاسبه ارزش فعلی پرداخت های اجاره ای و تعیین نرخ تنزیل مناسب است.

بررسی و اصلاحات لازم پیش از ارسال صورت های مالی

پیش از نهایی سازی، صورت های مالی باید از نظر سازگاری داخلی (Internal Consistency) و تطابق با تمامی استانداردهای گزارشگری مالی مورد بازبینی قرار گیرند . مطابقت داشتن مانده نهایی ترازنامه با مانده های انتقالی از صورت تغییرات در حقوق صاحبان سهام، از جمله بررسی های حیاتی است. همچنین، باید اطمینان حاصل شود که افشاهای اجباری مربوط به هر استاندارد به طور کامل درج شده باشند.

اشتباهات رایج در تهیه صورت های مالی و نحوه جلوگیری از آن ها

حتی مجرب ترین تیم های مالی نیز ممکن است در مواجهه با پیچیدگی های استانداردهای جدید دچار اشتباه شوند.

عدم تطابق با استانداردهای گزارشگری مالی

این رایج ترین خطا است و اغلب ناشی از درک ناکافی از جزئیات استانداردهای جدید است . برای مثال، بسیاری از شرکت ها در اجرای IFRS 16، تفکیک صحیح قراردادهای خدماتی و اجاره ای را فراموش می کنند یا از نرخ تنزیل نامناسب استفاده می کنند .

راه حل: سرمایه گذاری مستمر در آموزش تخصصی تیم حسابداری و استفاده از چک لیست های انطباق با استانداردها.

عدم دقت در دسته بندی هزینه ها و درآمدها

اشتباه در طبقه بندی اقلام به عنوان عملیاتی یا غیرعملیاتی، یا استفاده ناصحیح از روش های دسته بندی هزینه (ماهیت در مقابل کارکرد) می تواند قابلیت مقایسه گزارش ها را کاهش دهد.

راه حل: تعریف دقیق و مستندسازی سیاست های حسابداری شرکت در مورد هر نوع درآمد و هزینه.

اشتباهات در محاسبات مالی و استفاده نادرست از روش های حسابداری

اشتباه در محاسبات پیچیده مانند ارزش منصفانه یا مدل های زیان اعتباری مورد انتظار، می تواند منجر به انحرافات مهم شود.

راه حل: استفاده از مدل های محاسباتی تأییدشده توسط مشاوران تخصصی و اعتبارسنجی مجدد تمامی محاسبات بر مبنای مفروضات مستندشده.

نکات مهم در تهیه صورت های مالی طبق استانداردهای جدید

برای اطمینان از کیفیت و صحت تهیه صورت های مالی، لازم است رویکردی سیستماتیک و پیشگیرانه اتخاذ شود.

استفاده از نرم افزارهای حسابداری و گزارشگری مالی مدرن

نرم افزارهای مدرن حسابداری، که قابلیت انطباق با IFRS را دارند، می توانند فرآیند طبقه بندی، اندازه گیری و افشای اطلاعات را به شدت تسهیل کنند . این سیستم ها کمک می کنند تا داده ها به طور خودکار با استانداردهای جدید تطبیق داده شوند (مثلاً محاسبه استهلاک دارایی های حق استفاده بر اساس جدول زمان بندی اجاره).

آموزش تیم حسابداری برای تطابق با استانداردهای جدید

پیچیدگی استانداردهای جدید، حسابداران را ملزم به یادگیری مداوم می کند. مدیران مالی باید اطمینان حاصل کنند که تیم هایشان با آخرین اصلاحات استانداردهای گزارشگری مالی آشنایی کامل دارند. این آموزش ها باید شامل کارگاه های عملی در مورد اجرای استانداردهای خاص (مانند IFRS 9،15،16) باشد.

بررسی مستندات و اصلاحات دوره ای

تمامی قضاوت ها،مفروضات و برآوردهای مورد استفاده در تهیه صورت های مالی باید به طور کامل مستند شوند. این مستندسازی نه تنها برای حسابرسان داخلی و خارجی ضروری است، بلکه در صورت تغییر مدیریت یا بازنگری در سیاست ها، به حفظ ثبات کمک می کند.

همکاری با حسابرسان و مشاوران مالی خبره

درک کامل تمام ابعاد استانداردهای جدید برای یک شرکت به تنهایی دشوار است. همکاری با حسابرسان مستقل و مشاوران مالی متخصص در IFRS،تضمین می کند که تمامی الزامات گزارشگری به درستی رعایت شده و ریسک عدم انطباق به حداقل برسد .

جمع بندی

تهیه صورت های مالی طبق استانداردهای جدید گزارشگری مالی، نه صرفاً یک وظیفه، بلکه نمایشگر تعهد سازمان به شفافیت،دقت و مسئولیت پذیری است . این فرآیند مستلزم دانش عمیق، استفاده از فناوری های مناسب و قضاوت حرفه ای است .

همانطور که دیدیم، استانداردهای جدید،به ویژه در چهار صورت مالی اصلی (ترازنامه،صورت سود و زیان، صورت جریان وجوه نقد و صورت تغییرات در حقوق صاحبان سهام)،تغییرات قابل توجهی ایجاد کرده اند که هدف نهایی آن ها،ارائه اطلاعاتی با کیفیت بالاتر به سرمایه گذاران و ذینفعان است.